Hava Kalitesi Değerleri Ne Anlama Gelir? PM2.5, PM10, Ozon ve Endeks Rehberi
Hava kalitesi sayfalarımızda gördüğünüz endeks, havadaki başlıca kirleticilerin ölçüm veya model değerlerini tek bir sayıya dönüştürür. Bu rehberde endeksin nasıl okunacağını ve hangi kirleticinin ne anlama geldiğini özetliyoruz.
Endeks düzeyleri
Sitemizde Avrupa Hava Kalitesi Endeksi esas alınır. Düzeyler kabaca şöyledir:
- İyi (0–20): Açık havada her türlü etkinlik için uygundur.
- Makul (20–40): Çoğu kişi için sorun yoktur.
- Orta (40–60): Hassas kişiler (astım, kalp ve akciğer hastaları, çocuklar ve yaşlılar) uzun süreli yoğun egzersizi azaltmayı düşünebilir.
- Kötü (60–80): Hassas gruplar açık havada geçirilen süreyi kısaltmalıdır.
- Çok kötü (80–100) ve son derece kötü (100 üzeri): Herkes için dışarıdaki yoğun fiziksel etkinliği azaltmak önerilir.
Kirleticiler
- PM2.5: Çapı 2,5 mikrometreden küçük ince partiküllerdir. Akciğerlerin derinlerine kadar ulaşabildikleri için sağlık açısından en çok izlenen kirleticidir. Kışın ısınma kaynaklı, yazın ise orman yangınları ve toz taşınımı kaynaklı artışlar görülür.
- PM10: 10 mikrometreden küçük partiküllerdir; toz, yapım işleri ve trafik başlıca kaynaklardır. Çöl tozu taşınımı olan günlerde belirgin şekilde yükselir.
- Ozon (O₃): Doğrudan salınmaz; güneşli ve sıcak günlerde diğer kirleticilerin tepkimesiyle oluşur. Bu nedenle yaz öğleden sonraları yükselir.
- Azot dioksit (NO₂): Ağırlıklı olarak trafik ve yakma kaynaklıdır; yoğun caddelerde ve sabah-akşam trafiğinde artar.
Gün içinde değişim
Hava kalitesi sabit değildir. Rüzgârsız kış gecelerinde soğuk hava yere yakın katmanda sıkışır ve kirlilik birikir; rüzgâr ve yağış ise havayı temizler. Bu yüzden aynı şehirde sabah ve öğleden sonra arasında belirgin fark görülebilir. Sayfalarımızdaki saatlik tahmin, dışarıdaki etkinliğinizi planlamanıza yardımcı olur.
Değerler nereden geliyor?
Gösterilen değerler, ölçüm istasyonları ve atmosfer modelleri kullanan açık bir veri hizmetinden alınır. Model değerleri istasyon ölçümlerinden farklı olabilir; resmi uyarılar için Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı ile yerel yönetimlerin duyurularını esas alın.
Hava kalitesi sayfalarına hava kalitesi merkezinden veya her il ve ilçe sayfasındaki bilgi kutusundan ulaşabilirsiniz. Bu sayfa tıbbi tavsiye değildir; sağlık durumunuzla ilgili kararlar için hekiminize danışın.